Pazartesi, Kasım 16, 2026
Köşe YazısıManşet

Haberi Paylaşmak İçin

RÖPORTAJ / S.ÇINAR / D.AYDIN

YAŞASIN EDEBİYAT 2. KISA ÖYKÜ ile NOVELLA ve KÖŞE YAZISI YARIŞMASI seçici kurulu tarafından köşe yazısı türünde başarılı bulunarak “Erdek Doğuş Gazetesi” katkısıyla okuyucuyla buluşturulması kararlaştırılan “KAYIP ADA: Okumak, Yazmak Ve Yazarken Kaybolmak Üzerine” adlı köşe yazısının değerli yazarı, Deniz Moralıgil Medya Söyleşileri köşemizde bu bölümde bizlerle.
Öykü kitapları, ortak kitap çalışmaları ve şiirleriyle, sinema sanatı üzerine söyleşileriyle ve yaratıcı yazma atölyeleri etkinlikleriyle edebiyata aralıksız destek sağlayan Deniz Moralıgil ile yaşamı, eserleri ve başarı dolu serüvenlerini konuştuk. Medya Söyleşileri başlıyor…

Deniz Aydın – Hoş geldiniz. Benim “Yaşasın Edebiyat” projemizle ilgili en fazla hoşuma giden gelişme, yazar adaylarından çok, profesyonel yazarların, gazetecilerin bu etkinlikte yer almasıdır. Artık edebiyat çevreleri de yakından biliyor, projemizin yarışma düzenlemek gibi bir faaliyetten ayrı, yazarların okurla buluşturulması, edebiyatın geliştirilmesine katkı sunulması gibi hedefleri var. Bundandır ki belirtiyoruz başarılı eserleri seçici kurulumuz “seçilen eseri” “seçilen köşe yazısı” “seçilen novella” olarak belirliyor. Bu bağlamda eserleri bulunan bir yazar olarak aramızda yer almanız memnunluk verici. Teşekkürler ederim.
Dilerseniz ilk sorumuzu yaşam öykünüzle başlatalım. Yetiştiğiniz çevre, çocukluğunuz, aileniz, arkadaşlık ilişkileriniz, neleri paylaşırsınız okuyucularımızla?

Deniz Moralıgil – Çocukluğum 1960’lı ve 1970’li yıllarda geçti. Bugünün çocuklarına anlattığınızda neredeyse tarih öncesinden söz ediyormuşsunuz gibi gelebilecek yıllardı bunlar. Elektriğin ne zaman kesileceğinin, ne zaman geleceğinin belli olmadığı; buzdolabının, telefonun evlere yeni yeni girdiği, televizyonun ise henüz hayatımızın merkezine yerleşmediği zamanlar… Evler çoğunlukla bir ya da iki katlıydı, bahçeleri vardı. Sokaklar çocuklarındı.

Çocukluğumun bir bölümü taşra kentlerinde, bir bölümü İstanbul’da geçti. İlkokulu beş ayrı okulda okudum. Bugün bir çocuğun böyle bir durum karşısında uyum sorunu yaşaması oldukça doğal karşılanıyor. Oysa biz yeni bir mahalleye taşındığımızda, daha eşyalar eve yerleşmeden arkadaş edinmiş olurduk. Çocuklar daha girişkendi demek istemiyorum yalnızca; arkadaşlık kurmanın koşulları daha farklıydı. Sokağa çıkmanız yeterliydi. Bir oyuna katılır, birkaç saat sonra birbiriniz hakkında her şeyi öğrenirdiniz.

Okumayı çok seven bir çocuktum. Milliyet Yayınları’nın çocuk kitaplarını, Baskan Yayınları’nın o yeşil sırtlı kitaplarını takip ederdim. Ama gözüm annemin kitaplığındaydı. Yaşıma uygun olmayan kitapları gizlice alıp, su içer gibi okurdum. Bir de çizgi romanlar vardı. Teksas, Tommiks, Zagor ve benzerleri… Arkadaşlarımızla değiş tokuş yapardık. Hatta evin önüne bir tahta meyve kasası koyup çizgi romanlarımızı sergiler, tanımadığımız çocuklara küçük bir ücret karşılığında okuturduk. Sanırım ilk ticari girişimim buydu. Bankacılığa giden yolun bir meyve kasasından başladığını söylemek biraz abartılı olur ama hoş bir rastlantı!

Yaz aylarının önemli bir bölümünü Manisa’da geçirirdim. Sabahları Muradiye Camii Külliyesi’nin bir parçası olan çocuk kütüphanesine giderdim. Yüzyılların izini taşıyan, kentin gürültüsüne ve kavurucu sıcağına serinliğiyle, sessizliğiyle kafa tutan taş bir yapının içinde saatlerce kitap okurdum. Öğleden sonralarıysa sokaklarda arkadaşlarımla oyun oynardım. Çocukluğum bir bakıma iki ayrı dünyada geçti: Kitapların sessiz dünyası ve sokağın gürültülü, hareketli dünyası.

Bizim kuşağın bir başka özelliği de sürekli değişen koşullarla karşılaşmış olmasıdır. Eğitim sisteminden üniversiteye, çalışma hayatından teknolojiye kadar pek çok dönüşümün tam ortasında kaldık. Bazen kendimi bir geçiş döneminin deneme tahtasında büyümüş gibi hissediyorum. Hatta orta yaş sınırlarının yeniden tanımlanmasıyla ağız tadıyla yaşlanmamıza bile izin verilmediğini düşünüyorum! Öte yandan bütün bu değişimler bize farklı hayatları gözlemleme olanağını da verdi.

Sermed Çınar – Yaşam öykünüzle başladığımıza göre ben de bu kez aynı biçimde sürdürmek istiyorum söyleşimizi. Gençlik döneminize gidelim. Üniversite döneminize. Neler yaşadınız? O yıllarda “yazmak” düşüncesi var mıydı zihninizde? Yazmaya başlamış mıydınız?

Deniz Moralıgil – Üniversite yıllarımda matematikle aram oldukça iyiydi. İstatistik, bilgisayar programlama ve analitik düşünmeyi gerektiren konular ilgimi çekiyordu.

Üniversite eğitimime Ege Üniversitesi’nde başladım, ama YÖK’ün kurulmasıyla birlikte İzmir’deki fakültelerin yeniden yapılandırılması sonucunda Dokuz Eylül Üniversitesi İşletme Fakültesi’nden mezun oldum. O yıllarda bir yandan da edebiyatla, özellikle şiirle çok yakın bir ilişkim vardı. Şiir okuyordum, şiir yazıyordum, ama yeterince iyi olmadıklarını düşündüğümden yazdıklarımı kimseye göstermiyordum. Belki de bugün hâlâ taşıdığım bir alışkanlığın başlangıcıydı bu: Kendi yazdıklarımdan kolay kolay memnun olmamak.

1984 yılıydı, çevremde şiir yazan ve yazdıklarını başkalarıyla paylaşmaktan çekinmeyen arkadaşlarım vardı. Milliyet Sanat Dergisi’nin genç şairlere yönelik çağrısını takip ediyor, sürekli şiir gönderiyorlardı. Bir türlü yayımlanmıyordu şiirleri.

Ben de bir gün şansımı denemeye karar verdim. Bir şiirimi gönderdikten kısa süre sonra yayımlandı. Çok mutlu olmuştum. Şiirin adı Kuyrukluyıldız Saatleri’ydi. 1986 yılında dünya yakınından geçecek Halley Kuyrukluyıldız’ının gölgesindeki insan hayatını düşünerek yazmıştım. O zamanlar Halley üzerine türlü felaket senaryoları üretiliyordu.

Daha sonra 2000 yılına girerken yaşanan Y2K telaşında veya Maya takviminin 2012’de sona ermesiyle ilgili kıyamet beklentilerinde gördüğümüz türden bir toplumsal heyecan vardı. Ben de o atmosferin içinden bir şiir çıkarmıştım. Mezun olduktan kısa süre sonra postayla Milliyet Sanat’ın Genç Şairler Antolojisi geldi. Şiirimin bir antolojide yer alması benim için büyük mutluluktu.

Yazarlığı bir meslek olarak düşünmüyordum. Daha çok okumak, düşünmek ve zaman zaman yazmak istiyordum. Üstelik o yıllarda matematikle edebiyatın birbirinden çok uzak iki alan olduğunu da düşünmüyordum. Bugün de düşünmüyorum. İkisinde de bir düzen kurma, ilişkileri görme, örüntüleri keşfetme çabası var. Yalnızca kullandıkları dil farklı.

Deniz Aydın – Dilerseniz mesleğinizle devam edelim. Paylaşmıştınız kurumsal firmalarda görev aldınız. İş hayatınızı aktarsanız. Oradaki göreviniz? Yazmaya zaman bulabiliyor muydunuz?

Deniz Moralıgil – Üniversiteden mezun olduktan sonra bankacılık hayatım başladı. Açıkçası bankacılık, öğrencilik yıllarımda özellikle hedeflediğim bir meslek değildi. Gelin görün ki, hayatın insanı kendi planlarından farklı yönlere götürmek gibi bir alışkanlığı var. Yapı Kredi Bankası ve Türkiye İş Bankasında çalıştım.

İş hayatımın önemli bir bölümü yoğun bir çalışma temposuyla geçti. Seyahat etmemi gerektiren görevlerde de bulundum. Bu seyahatlerin bana sağladığı önemli bir imkân vardı: Farklı kentleri, insanları, gündelik hayatları gözlemleyebiliyordum.

Dahası, gittiğim yerlerde sahaflara uğramayı alışkanlık hâline getirmiştim. Özellikle eski siyah-beyaz fotoğraflar ilgimi çekiyordu. Tanımadığım insanların fotoğraflarını inceliyor, satın alıyordum. Kimdi bu insanlar? Fotoğrafın çekildiği gün neler olmuştu? Birbirlerini seviyorlar mıydı? Mutlu muydular?

Fotoğrafın dışında kalan hayatlarında neler vardı? Bütün bu sorular zihnimde dolaşıyordu.O fotoğrafların yıllar sonra öykülerimin malzemesine dönüşeceğini o zaman bilmiyordum.

Bankacılık çok zamanımı alıyordu. Eskisi kadar şiir yazamıyordum. 1995 yılından sonra şiiri yakından takip etmeyi bıraktım; okuma ilgim roman ve öyküye yöneldi.

Bugün geriye baktığımda, yazmadığım yılları edebiyattan uzak kaldığım yıllar olarak görmüyorum. Yazmıyor, ama biriktiriyordum. İnsanları, konuşmaları, mekânları, görüntüleri, küçük ayrıntıları…

Sermed Çınar – Gün geldi, eminim ve siz artık yazmamın vakti geldi diye düşünerek başladınız daha profesyonel adımlar atmaya. Bu süreç ülkemizde tekinsiz yollar, dipsiz kuyu gibi. Çok zor eser sahibi olabilmek. Sizin edebiyat yolculuğunuzu paylaşsanız okurlarımızla.

Deniz Moralıgil – Emekliliğim yaklaşırken yeniden yazmaya başladım. Bu kez öykü yazmak istiyordum, ama ortaya çıkan metinleri bir türlü içime sindiremiyordum. Öykü üzerine yazılmış çok sayıda inceleme okudum, öykü kitaplarına yeniden ve daha dikkatli bir gözle yöneldim. Bir yaratıcı yazarlık kursuna katıldım. Yaklaşık bir ay devam ettim. Açıkçası öyküye ve yaratıcılığa ilişkin beklediğim şeyleri orada bulamadım. Fakat atölyeyi düzenleyen kişi yazdıklarımı beğendiğini ve bunları yayımlayabileceğimizi söyledi. Bu öneri aklıma yattı ve 2012 yılında ilk öykü kitabım “Gölge Falı” yayımlandı.

Benim yazma biçimim biraz farklı. Bir öykü fikrinin gelip kapımı çalmasını beklemiyorum. Önce kafamda bir kavram, bir yöntem ya da bir bütünlük oluşturuyorum. Sonra o çerçeveye uygun öyküler yazmaya çalışıyorum. Ayrıca her kitabımın dilinin ve yazım tekniğinin bir öncekinden farklı olmasına çalışıyorum.

Gölge Falı’nda eski fotoğraflardan yararlandım. O dönemlerde fotoğraflardan hareketle öykü yazmak bugünkü kadar yaygın bir yaklaşım değildi. İkinci kitabım İki Mükemmel Boşluk’taysa kolaj tekniğini kullandım. Fotoğrafları kesip yeniden birleştirerek yeni görseller oluşturdum. Ardından bu kolajlardan hareketle öyküler yazdım. Bununla yetinmedim; yazdığım metinleri de kesip birbirlerine ekleyerek bir tür edebî kolaj oluşturdum.

Birbirine değen, kesişen, bazen birbirinin içinden geçen öyküler ortaya çıktı. Kitaba adını veren öyküde fotoğraflardaki insan yüzlerini kesip çıkaran bir adamın bulunması tesadüf değil. Biçimle içerik arasında böyle ilişkiler kurmayı seviyorum. Bu kitapla 2019 yılında Ankara Üniversitesi Edebiyat Ödülü’nü aldım.
Benim için edebiyat yolculuğunun en önemli tarafı, yeni bir kitap yayımlamaktan çok, yeni bir anlatım imkânı keşfedebilmek.

Deniz Aydın – Bir duygu var içimizde. Yaratıyoruz, kelimeleri bir araya getirerek öyküler, şiirler oluşturuyoruz. Paylaşıyor ve belki ödüller de kazanıyoruz. Tüm bunlar bir yana elle tutulan, gözle görünen bir kitabın sahibi olmak bambaşka bir duygu. Türlü aşamaların ardından elinize ilk kitabınızı aldığınızda… Siz, aileniz, çevreniz, neler hissettiniz? Neler duydunuz? Sizi nasıl etkiledi ilk kitabınız.

Deniz Moralıgil – Çok kitap okuyanların, evlerinde çok sayıda kitap bulunduranların mutlaka karşılaştıkları klişe soru vardır: “Bunların hepsini okudun mu?” Fazla okuyan insanlar çevrelerindekilere biraz eksantrik gelir. Neden bu kadar okuduklarını pek anlayamazlar. Yazmaya başlayınca bunun başka bir boyutuyla karşılaşıyorsunuz: İlgisizlik. Size çok yakın birkaç kişi dışında, bir kitap yazmış olmanız insanların hayatında pek bir şey değiştirmiyor. Zaten neden değiştirsin ki? İnsan kendi uğraşına verdiği önemi başkalarından da beklememeli.

İlk kitabımı elime aldığımda duyduğum heyecanı çok iyi anımsıyorum. Aylarımı verdiğim, defalarca okuyup düzelttiğim, zihnimde taşıdığım öyküler artık bir aradaydı. Kitabın kapağına bakmak, sayfalarını çevirmek, kokusunu duymak, kendi yazdıklarımı basılı hâliyle yeniden okumak… Bütün bunlar benim için büyük bir mutluluktu. Her yeni kitabımda aynı heyecanı yeniden yaşıyorum.

İlk kitabımın yayımlanmasından sonra beni şaşırtan bir şey oldu: Yazdıklarımı unutmaya başladım. Aylar boyunca zihnimde gezdirdiğim, kâğıda döktüğüm, defalarca okuyup düzelttiğim öyküler, kitap yayımlandıktan sonra sanki zihnimdeki yerlerini boşaltmışlardı. Bunu hâlâ ilginç buluyorum. Belki de insan bir metni tamamlayıp ondan ayrıldığında, zihni yeni hikâyelere yer açıyor.

Bir başka ilginç durum da okurların yazdıklarımı öz yaşam öykümle ilişkilendirmeleriydi. Öykülerde anlatılanların benim başımdan geçtiğini düşünenler oluyordu. Oysa ben anılarımı öyküleştirmiyorum. Elbette yaşadıklarımdan, gördüklerimden, duyduklarımdan küçük ayrıntılar metinlerime sızıyor. Bir mimik, bir jest, duyduğum bir cümle, bir konuşmanın küçük bir parçası… Ama bunlar kurmacanın malzemesine dönüşüyor.

İşin tuhafı, bazen bunun tam tersi de gerçekleşebiliyor. Yazdığım bir öykünün yıllar sonra gerçek hayatta karşıma çıktığı oldu. İlk kitabımda hafızasını kaybeden bir şairi anlatmıştım. Bu şair, şiirlerinin bir bölümünü hâlâ hatırlayabiliyordu. Yıllar sonra gerçekten böyle bir şairle tanıştım. Elbette bunu kehanet olarak değerlendirmiyorum. Ama kurmaca ile hayatın bazen insanı şaşırtan karşılaşmalar yaşatabildiğini düşünüyorum.

İlk kitabımla ilgili bir başka anım daha var. Gölge Falı için çok sayıda öykü yazmıştım. Kitap dizgi aşamasındayken yayıncım telefon ederek öykülerin fazla olduğunu, yaklaşık yarısını çıkarmamız gerektiğini söyledi. Hiç düşünmeden çıkarılmasını istediğim öykülerin adlarını sıraladım. O sırada hangi öykülerin kitapta kalacağına karar vermek benim için hiç zor olmadı. Yıllar sonra, 2024’te, o ilk kitaba almadığım öykülere yeniden döndüm. Onları gözden geçirerek, farklı bir teknikle yeniden kaleme alarak Burçlara Mektuplar adlı kitabımı oluşturdum. Böylece bir zamanlar yayımlamaktan vazgeçtiğim metinler, on iki yıl sonra başka bir kitabın sayfalarında okurla buluştu. Bütün bunlar bana yazarlıkta hiçbir şeyin tam anlamıyla kaybolmadığını düşündürüyor. Bazen bir öyküyü unutuyorsunuz, bazen yayımlamaktan vazgeçiyorsunuz. Ama o öykü, yıllar sonra hiç beklemediğiniz bir biçimde yeniden karşınıza çıkabiliyor.

Sermed Çınar – Ben de geldiğiniz noktayı, bugünü sormak isterim. Çok sayıda eseriniz, ortak çalışmalarınız, gerçekleştirdiğiniz atölyeleriniz var. Şimdi bulunduğunuz noktada edebiyatınızla ilgili nasıl tanımlamalarda bulunursunuz okurlarımız için?

Deniz Moralıgil – Kendimi belirli bir anlatım biçiminin yazarı olarak tanımlamak istemem. Hatta böyle bir tanımın zamanla insanı sınırlayabileceğini düşünüyorum. Benim için yazmak biraz da denemek demek. Yeni bir kurgu, yeni bir ses, yeni bir biçim aramak… Bazen öykü yazıyorum, bazen deneme ile anlatı arasında dolaşan metinler.

“Gece Harfleri”nde yer alan “Öykü Nedir?” başlıklı yazımda da bu sorunun peşine düşmüştüm. Benim için öykünün mutlaka belirgin bir başlangıcı, gelişmesi ve sonucu olması gerekmiyor. Bir bakış, bir suskunluk, yarım kalmış bir konuşma, geride bırakılmış bir nesne… Bunlar bazen uzun bir hayat hikâyesinden daha fazla şey anlatabilir.

Yaratıcı yazma atölyelerinde de katılımcılara hazır reçeteler vermekten çok, kendi anlatım yollarını bulmalarına yardımcı olmaya çalışıyorum. Çünkü yazmanın tek bir doğru yolu olduğuna inanmıyorum. Bugün kendimi hâlâ öğrenen, okuduklarıyla hesaplaşan ve yazdıklarından kolay kolay emin olamayan biri olarak görüyorum.

Deniz Aydın – Biraz kitaplarınızdan söz etseniz. Deniz Moralıgil neler yazar. Hangi konuları önceler?

Deniz Moralıgil – Yazdıklarımda bellek, zaman, insan ilişkileri, yalnızlık, gündelik hayatın tuhaflıkları, toplumsal alışkanlıklar ve insanın kendisiyle kurduğu ilişki sık sık karşıma çıkıyor. Mizah ve ironi de benim için önemli. Hayatın tuhaflıklarını fark etmek, bazen onları açıklamaktan daha anlamlı geliyor.

Aynanın Dışında’da çıkış noktam lunaparklarda eskiden çokça rastladığımız, insanı eğri büğrü gösteren, güldüren aynalardı. Karakterlerimi böyle bir aynadan geçirerek anlatmayı denedim. Bazı özelliklerini abarttım, bazılarını öne çıkardım. Ortaya, komik görünen özelliklerinin altında rahatsız edici, hatta korkutucu yanları olan kişileri anlatan öyküler çıktı.

Gece Harfleri ise öykü kitaplarımdan farklı bir yerde duruyor. Bu kitapta 2008–2013 yılları arasında tuttuğum notlardan, gözlemlerimden, hatıralarımdan ve çeşitli konular üzerine düşüncelerimden seçilmiş, deneme niteliğindeki metinler yer alıyor.

2026 yılında ayrıca Hintli yazarların 1940’lı ve 1950’li yıllarda kaleme aldıkları öykülerden oluşan Hint Öyküleri Antolojisi’ni derleyip Türkçeye çevirdim.

Sanırım bütün kitaplarımın ortak noktası, görünenin arkasındaki başka bir hikâyeyi arama isteği. Ama o hikâyeyi her defasında farklı bir yöntemle anlatmaya çalışıyorum.

Sermed Çınar – Yaşasın Edebiyat adıyla projemize başladığımızda, uluslararası ölçekte edebiyat faaliyetlerine duyuru katkısı sağlayan kuruluşlarla paylaştık hedefimizi. Beklediğimiz desteği aldık kısa sürede. Bugün dünyanın tüm coğrafyalarından katılımcılarımız var projemize. Bir sonraki çalışmamız farklı dillerde katılımları da kapsayacak. Siz bizlerle nasıl buluştunuz? Katılımınızı hangi motivasyon sağladı, gerçekten de merak ediyorum?..

Deniz Moralıgil – Aslında “Kayıp Ada: Okumak, Yazmak ve Yazarken Kaybolmak Üzerine” başlıklı yazımı yayın hayatına başlayacak olan edebiyat dergimiz için hazırlamış, ancak dizgi aşamasında bir arkadaşımın yazısına yer açabilmek için kendi metnimi geri çekmiştim. Yarışmanın başvuru süresinin dolmasına birkaç gün kala Yaşasın Edebiyat yarışmasından haberdar oldum. Yazımı başkalarının da okumasını istiyordum. Fazla düşünmeden gönderdim. Sonuç sevindirici oldu.

Edebiyat yarışmalarını yalnızca ödül kazanılan etkinlikler olarak görmüyorum. Bir metnin farklı okurlarla ve farklı değerlendirme ölçütleriyle karşılaşması bakımından da önemli buluyorum.

Kayıp Ada’da okumakla yazmak arasındaki ilişkiyi, yazarın kendi metnine duyduğu güveni ve bu güveni zaman zaman sorgulaması gerektiğini ele aldım. Yazmanın yalnızca sözcükleri bir araya getirmek olmadığını, iyi bir okur olmayı da gerektirdiğini düşünüyorum.
Metnin seçici kurul tarafından başarılı bulunması ve yeni okurlarla buluşacak olması beni mutlu etti. Emeği geçen herkese teşekkür ediyorum.

Deniz Aydın – Röportajımızı, derleyip toparlayarak sürdürdüğünüz için yanıtlarınıza yeni yorumlar eklemeden devam ettik Sermed Çınar ile. Ama bu kez teşekkürlerimizi belirtmeliyim. Yaşasın Edebiyat tam da tanımladığınız hedefle proje edildi. Yarıştırmak, kapıştırmak gibi hedeflerden çok, paylaşmak ve gelecek kuşaklara, dönem yazarlarımızın eserlerini miras bırakmak. Bu anlamda katılımcılarımıza ve size memnuniyetimizi belirtmeliyiz.

Ayrı bir parantez açmak istiyorum bu arada. Yedinci sanat sinema, TRT’de belgesel çalışmalarda bulunduğum bir alandı. Oldukça keyifli, bir o kadar da zor bir çalışma alanı. Siz yıllardır bu alanda söyleşiler gerçekleştiriyorsunuz. Ülkemiz adına memnunluk verici bir çalışma olduğunu eklemeliyim. Biraz anlatsanız, neler yaptınız bu güne değin, neler yapacaksınız?

Deniz Moralıgil – Film izlerken de sonrasında da gördüklerim üzerine düşünmeyi, okumayı ve notlar almayı seviyorum. Görüntülerin, kurgu tercihlerinin, müziğin ve anlatım biçiminin nasıl bir bütün oluşturduğuyla ilgileniyorum. 2013 yılından bu yana İzmir’de “Büyülü Fener” başlığı altında sinema üzerine sunumlar ve söyleşiler gerçekleştiriyorum.

Bu çalışmaların ilginç tarafı, sunumlarımı da bir tür kolaj mantığıyla hazırlıyor olmam. Seçtiğim konuyla ilişkili filmlerden kısa bölümler alıyor, bunları bir araya getirerek görsel bir anlatı oluşturuyorum. Böylece yalnızca filmlerden söz etmiyor, konuyu filmlerin kendileri aracılığıyla tartışmaya açıyorum.

Üstelik aynı başlık altında yaptığım bir sunum, her seferinde aynı olmuyor. Yeni filmler izledikçe, yeni bağlantılar keşfettikçe içeriği değiştiriyorum. “İçimizi Jazz Ettiren Kadınlar”, “Uzak Değil Hindistan”, “Müzikhallerimiz” gibi sunumlarımın farklı zamanlarda farklı biçimlere dönüşmesi biraz da bundan.

Sinema ile edebiyat arasında çok güçlü bir ilişki görüyorum. İkisinde de zamanla, bakış açısıyla, anlatıcının neyi gösterip neyi gizlediğiyle uğraşıyoruz. Bir filmdeki kurgu kesmesiyle bir öyküdeki anlatı boşluğu arasında düşündüğümüzden daha fazla benzerlik var.
Sermed Çınar – Ben de dergi çalışmalarınızı anlatmanızı istesem sizden. Okurlarımızın duymasını isterim. Adıyla, içeriğiyle neler gerçekleştiriyorsunuz bu derginizde?

Deniz Moralıgil – İzmir’de yayımlanan Ritüel adlı edebiyat dergisinin yayın kurulunda yer alıyorum ve editörlüğünü yapıyorum. Ritüel kelimesi tekrar edilen bir davranışı çağrıştırsa da edebiyat açısından bakıldığında okumaya, düşünmeye ve yazmaya ayrılan özel bir zamanı da ifade ediyor.

Günümüzde her şeyin çok hızlı tüketildiği bir ortamdayız. Bir metnin üzerinde durmak, bir cümleye geri dönmek, bir düşüncenin peşinden gitmek giderek zorlaşıyor. Oysa edebiyat biraz da yavaşlamayı gerektiriyor.

Dergimizin ilk sayısının temasını “Edebiyatta İsyan” olarak belirledik. Edebiyatın yalnızca var olanı anlatmakla yetinmeyen, gerektiğinde ona itiraz eden ve alışılmış düşünme biçimlerini sorgulayan bir alan olmasını önemsiyoruz.

Dergi çalışmalarının bir başka güzel tarafı da farklı yazarlarla, farklı edebiyat anlayışlarıyla karşılaşmak. Editörlük, yalnızca metin seçmek değil; başkasının metnini dikkatle okumayı, onun kurmaya çalıştığı dünyayı anlamayı da gerektiriyor.

Deniz Aydın – Yakında köşe yazınız yayınlanacak gazetemizde. “KAYIP ADA: Okumak, Yazmak Ve Yazarken Kaybolmak Üzerine” Edebiyatseverler bilirler, konu yamak okumak ve içinde gerçekten de kaybolmak bambaşka duygudur tümümüz için. Siz biraz köşe yazınızdan söz etseniz. Ne paylaşırdınız?

Deniz Moralıgil – Yazının çıkış noktasında bir ada imgesi var. Tıpkı çocukluğumda gittiğim o sessiz ve serin taş kütüphane gibi. Yazmaya heves eden herkesin zihninde kendine ait küçük bir ada bulunduğunu düşündüm. İnsan o adaya çıktığında başlangıçta her şeyin hâkimi olduğunu sanabiliyor. Sözcükler onun, cümleler onun, kurduğu dünya onun… Üstelik kendisine itiraz eden kimse de yok. Ne var ki edebiyat böyle bir yalnızlık içinde gelişemez. Çünkü yazmak, yalnızca kendi sesimizi duymakla ilgili değil; başka seslerle karşılaşmayı da gerektiriyor.
Metinde okumayı biraz da kaybolmayı göze almak olarak ele aldım. Bir kitabı yalnızca bitirmek için okumakla, bir cümlede durup düşünmek arasında büyük bir fark var. Bazen aynı sayfaya yeniden dönmek, bir paragrafın içinde uzun süre kalmak gerekir.
Yazıda deneme türü üzerine de düşünüyorum. Denemenin en sevdiğim tarafı, kesin sonuçlara ulaşmak zorunda olmaması. Deneme yazarı okurla birlikte düşünebilir, yanılabilir, kendi düşüncesini sorgulayabilir. Güzel kurulmuş bir cümlenin mutlaka doğru bir düşünce taşıdığına inanmamak gerekiyor.

Kayıp Ada’da biraz da bunu anlatmaya çalıştım. Yazmakla yazabildiğini sanmak arasındaki mesafeyi, okumanın bu mesafeyi nasıl görünür kıldığını…

Sermed Çınar – Son sözü devretmeden önce sormak isterim. Yakın zamanda neler bekliyor okurlarımızı?

Deniz Moralıgil – Şu sıralar bir roman üzerinde çalışıyorum. Manisa’yı anlatan, masalımsı bir kurgu oluşturmaya çalışıyorum. Kentin tarihiyle ilgili ilginç ayrıntılar var ve bunları kurmacanın içinde farklı biçimlerde değerlendirmek istiyorum. Şimdilik bu kadarını söyleyebilirim çünkü yazma sürecinde başlangıçta kurduğunuz yapı, metin ilerledikçe başka bir biçime dönüşebiliyor.

Bunun dışında yazma atölyelerini, sinema söyleşilerini sürdürmek istiyorum. Farklı ülkelerin öykü gelenekleriyle ilgilenmeye de devam ediyorum. Aslında bütün bu uğraşlar birbirinden kopuk değil. Okuduğum bir öykü beni bir filme, izlediğim bir film bir fotoğrafa, bir fotoğraf da yeni bir öykü düşüncesine götürebiliyor. Sanırım bundan sonra da bu karşılaşmaların peşinden gitmeye devam edeceğim.

Deniz Aydın – Önce edebiyata verdiğiniz destek için, sonra katılımınız ve içten paylaşımlarınız için teşekkür ederim. Kim bilir gelecekte “Yaşasın Edebiyat” projesi ne tür gelişmelere sebep olacak. Güzel yazılarınızı bekliyoruz. Okurlarımızla sizleri baş başa bırakıyorum. Onlara neler söylemek istersiniz?

Deniz Moralıgil – Öncelikle bu söyleşi için teşekkür ederim. Yaşasın Edebiyat projesinin ve benzeri çalışmaların yeni metinlerin okurlarla buluşmasına katkı sağlamasını değerli buluyorum.

Okurlara büyük öğütler vermek istemem. Edebiyatın öğüt vermekten çok soru sordurması gerektiğini düşünüyorum. Yine de bir şey söyleyeceksem, okumak için acele etmemelerini öneririm. Her kitabı bitirmek zorunda değiller. Her cümleyi ilk okuyuşta anlamak zorunda da değiller. Bazen bir kitapta kaybolmak, onu bitirmekten çok daha değerli olabilir.

Yazmak isteyenlere de benzer bir şey söyleyebilirim: Kendi yazdıklarına biraz kuşkuyla baksınlar. Başkalarını okusunlar, başka anlatım biçimleriyle karşılaşsınlar ve yazarken yalnızca ne anlatacaklarını değil, nasıl anlatacaklarını da düşünsünler.

Ben hâlâ okuduklarımdan öğreniyorum. Hâlâ bazı metinlerin karşısında kendimi yetersiz hissediyorum. Bunun kötü bir şey olduğunu düşünmüyorum. Tam tersine, insanın öğrenme isteğini canlı tutan şeylerden biri bu.

Edebiyat, insanın bütün cevapları bulduğu bir yer değil. Bazen daha önce aklına bile gelmemiş sorularla karşılaştığı bir yer. Hatta belki de en güzeli, o soruların peşinden giderken biraz kaybolabildiği bir yer.


Haberi Paylaşmak İçin

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir